Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej

Oznaczenia geograficzne produktów rolnych i środków spożywczych

Aktami prawnymi regulującymi problematykę ochrony tych produktów są:

1. Rozporządzenie Rady (WE) Nr 510/2006 z dnia 20 marca 2006 r. w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia produktów rolnych i środków spożywczych.
2. Rozporządzenie Rady (WE) nr 509/2006 z dnia 20 marca 2006 r. w sprawie produktów rolnych i środków spożywczych będących gwarantowanymi tradycyjnymi specjalnościami.
   
   

Rozporządzenie nr 510/2006 rozróżnia dwie kategorie nazw objętych ochroną: nazwy pochodzenia oraz oznaczenia geograficzne. Kategorie te różnią się stopniem powiązania ze specyficznym obszarem geograficznym, którego nazwę noszą.

Do zarejestrowania nazwy produktu jako nazwy pochodzenia wymagane jest, by:

1. Nazwa produktu zawierała nazwę regionu, określonego miejsca lub w wyjątkowych przypadkach kraju, w którym jest on produkowany.
2. Cały proces technologiczny i produkcyjny, łącznie z wytwarzaniem surowców, miał miejsce na obszarze geograficznym, do którego odnosi się nazwa.
3. Jakość lub cechy charakterystyczne produktu pozostawały w związku ze szczególnym środowiskiem geograficznym, na które składają się właściwe dla niego czynniki naturalne i ludzkie, takie jak klimat, jakość ziemi oraz lokalne know-how.
   
   

Chronione oznaczenia geograficzne również dotyczą produktu powiązanego z obszarem geograficznym, którego nazwę noszą. Jednak powiązanie to jest innego rodzaju niż powiązanie z danym obszarem geograficznym produktu, którego dotyczy chroniona nazwa pochodzenia. Aby uzyskać ochronę oznaczenia geograficznego, produkt musi spełniać łącznie następujące warunki:

1. Nazwa produktu musi zawierać nazwę regionu, określonego miejsca lub w wyjątkowych przypadkach kraju, w którym jest on produkowany.
2. Produkcja, przetwarzanie lub przygotowywanie produktu musi mieć miejsce na danym obszarze geograficznym. W przeciwieństwie do ochrony nazw pochodzenia wystarczy, że jedna z faz produkcji ma miejsce na tym obszarze geograficznym i tak np. surowce używane do produkcji mogą pochodzić z innych obszarów.
3. Specyficzna jakość, renoma bądź inne cechy charakterystyczne produktu mogą zostać przypisane jego pochodzeniu geograficznemu.
   
   

Zgodnie z zasadami ochrony oznaczeń geograficznych, takie powiązanie może opierać się na renomie produktu, jeżeli produkt zawdzięcza swoją reputację obszarowi geograficznemu. W tym przypadku, właściwość produktu nie jest niezbędnym warunkiem do dokonania rejestracji. Wystarczy, że nazwa produktu, w czasie kiedy wniosek o rejestrację zostaje złożony, cieszy się indywidualną renomą opartą w szczególności na jego pochodzeniu.

Powyższe zasady opierają się na założeniu, iż oznaczenie geograficzne zasługuje na ochronę nawet wtedy, jeżeli nie można udowodnić, że produkt zawdzięcza swoje właściwości obszarowi geograficznemu, z którego pochodzi.

Tak więc na podstawie właściwości danego produktu, to producent decyduje czy będzie ubiegał się o ochronę nazwy pochodzenia czy oznaczenia geograficznego.

Rozporządzenie definiuje również pojęcie nazw rodzajowych, które nie mogą zostać objęte ochroną. Nazwy rodzajowe to nazwy produktów rolnych lub środków spożywczych, które pomimo iż odnoszą się do miejsca lub regionu, w którym produkt ten lub środek spożywczy był pierwotnie produkowany lub wprowadzony na rynek, stały się powszechnymi nazwami tego produktu lub środka spożywczego, używanymi w języku potocznym.

Procedura rejestracyjna

Ochrona oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia oparta jest na systemie rejestracji. Procedura rejestracyjna obowiązująca w Unii Europejskiej jest jednakowa dla oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia. Procedura ta jest dwuszczeblowa i obejmuje szczebel krajowy (postępowanie przed właściwym organem państwa członkowskiego – aktualnie w Polsce tym organem jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi) oraz szczebel wspólnotowy (postępowanie przed Komisją Europejską). Procedura odbywa się w oparciu zarówno o przepisy wspólnotowego rozporządzenia nr 510/2006, jak i przepisy krajowe, zwłaszcza ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o rejestracji i ochronie nazw i oznaczeń produktów rolnych i środków spożywczych oraz o produktach tradycyjnych.       
  
Postępowanie rejestracyjne wszczynane jest na wniosek. Do złożenia wniosku o rejestrację uprawniona jest wyłącznie „grupa”, czyli organizacja producentów lub przetwórców tego samego produktu rolnego lub środka spożywczego. Pojedyncze osoby fizyczne lub prawne mogą złożyć wniosek wyjątkowo, pod warunkiem, że są jedynymi producentami czy przetwórcami na danym terenie. W przypadku nazwy określającej transgraniczny obszar geograficzny kilka grup może złożyć wspólny wniosek.

Wniosek o rejestrację jest najpierw sprawdzany na szczeblu krajowym pod kątem zasadności jego wniesienia oraz spełnienia wymogów formalnych (musi być kompletny i zawierać niezbędne dokumenty). Bardzo istotną częścią wniosku jest specyfikacja produktu zawierająca nazwę, opis i inne szczegółowe informacje o produkcie. W przypadku przeprowadzenia pełnej procedury na szczeblu krajowym wniosek przekazywany jest do Komisji Europejskiej w Brukseli. Od momentu przekazania wniosku do czasu podjęcia decyzji o rejestracji przez Komisję Europejską, przyznawana jest na szczeblu krajowym tzw. ochrona tymczasowa. Ochrona tymczasowa wygasa w dniu wydania decyzji o rejestracji przez Komisję Europejską. Za skutki ochrony tymczasowej na szczeblu krajowym, jeśli nazwa nie została zarejestrowana na szczeblu wspólnotowym, odpowiedzialność ponosi dane państwo członkowskie.

W ciągu dwunastu miesięcy, od momentu otrzymania wniosku, Komisja przeprowadza badanie czy wniosek jest uzasadniony i czy spełnia wymogi określone w przepisach.

W przypadku, gdy Komisja uzna, że wniosek spełnia wszystkie wymagania niezbędne do dokonania rejestracji, wydaje decyzję o publikacji skróconego wniosku w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. W terminie sześciu miesięcy od daty publikacji mogą być składane sprzeciwy co do rejestracji oznaczenia geograficznego i/lub nazwy pochodzenia.

Sprzeciw jest dopuszczalny w szczególności, jeżeli:

1. Produkt nie spełnia wymaganych warunków.
2. Nazwa jest nazwą rodzajową.
3. Rejestracja nazwy spowoduje konflikt pomiędzy znakiem towarowym a oznaczeniem geograficznym.
   
   

Komisja bada dopuszczalność sprzeciwów. Komisja odrzuca sprzeciwy, jeżeli uzna je za niedopuszczalne. W tym przypadku nazwa zostanie zarejestrowana. W sytuacji, gdy Komisja uzna sprzeciw za dopuszczalny, wzywa zainteresowane strony do podjęcia odpowiednich konsultacji.

O ile oświadczenie o sprzeciwie nie zostało złożone w ciągu sześciu miesięcy, lub jeżeli w wyniku procedury sprzeciwowej została wydana decyzja o rejestracji, nazwa zostaje wpisana do Rejestru Chronionych Nazw Pochodzenia i Chronionych Oznaczeń Geograficznych prowadzonego przez Komisję Europejską.

Warto pamiętać, że ochrona obejmuje nie tylko same oznaczenia, lecz również produkty nimi opatrywane. Produkty te muszą jednak być zgodne ze specyfikacją, gdyż w innym wypadku nie będzie możliwe używanie dla nich zarejestrowanych oznaczeń.

Rozporządzenia Rady nr 509/2006 i 510/2006 tworzą na poziomie Unii Europejskiej system ochrony produktów regionalnych i tradycyjnych. System ten chroni producentów takich zarejestrowanych produktów przed nieuprawnionym wykorzystaniem nazwy produktu oraz pozwala na podkreślenie unikalności produktu poprzez między innymi umieszczanie na opakowaniu produktu wspólnych dla całej Unii symboli graficznych informujących, iż dany produkt jest zarejestrowanym oznaczeniem geograficznym. Są to następujące symbole graficzne:

Do dnia dzisiejszego Polska zarejestrowała w Komisji Europejskiej 15 oznaczeń na produkty rolno-spożywcze. Przykładem takich chronionych polskich produktów jest:

 

 

 

 Rogal świętomarciński

Na tle państw nowo przyjętych do Unii Europejskiej Polska znajduje się na drugim miejscu po Czechach pod względem ilość zarejestrowanych produktów.

Oznaczenia geograficzne napojów spirytusowych

Obok wspólnotowego systemu ochrony oznaczeń geograficznych produktów rolnych i środków spożywczych, funkcjonuje wspólnotowy system ochrony oznaczeń geograficznych napojów spirytusowych. W tym zakresie obowiązują aktualnie przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 110/2008 z dnia 15 stycznia 2008 r. w sprawie definicji, opisu, prezentacji, etykietowania i ochrony oznaczeń geograficznych napojów spirytusowych oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 1576/89.

Zgodnie z definicją zawartą w przedmiotowym rozporządzeniu, oznaczeniem geograficznym napoju spirytusowego jest oznaczenie wskazujące na pochodzenie napoju spirytusowego z terytorium kraju lub z regionu, lub miejsca na danym terytorium, w przypadku gdy daną jakość, renomę bądź inną właściwość napoju spirytusowego zasadniczo przypisuje się pochodzeniu geograficznemu.

Wykaz napojów spirytusowych z oznaczeniami geograficznymi zawarty został w załączniku III do rozporządzenia nr 110/2008. Wniosek o włączenie oznaczenia geograficznego do załącznika III składany jest do Komisji Europejskiej przez państwo członkowskie, z którego pochodzi dany napój spirytusowy. Komisja, po sprawdzeniu wniosku i jego akceptacji, podejmuje decyzję co do rejestracji oznaczenia geograficznego w załączniku III.
                       
W załączniku tym znajduje się wiele znanych napojów spirytusowych (np. Scotch Whisky), w tym również trzy polskie oznaczenia geograficzne:

1. „Wódka ziołowa z Niziny Północnopodlaskiej aromatyzowana ekstraktem z trawy żubrowej”.
2. „Polish Cherry”.
3. „Polska wódka/ Polish Vodka”.
   
   

Natomiast w prawie polskim, ochrona oznaczeń geograficznych napojów spirytusowych, została uregulowana w ustawie z dnia 18 października 2006 r. o wyrobie napojów spirytusowych oraz o rejestracji i ochronie oznaczeń geograficznych napojów spirytusowych. Zgodnie z tą ustawą, na szczeblu krajowym tworzona jest krajowa lista chronionych oznaczeń geograficznych napojów spirytusowych. Organem właściwym do prowadzenia tego postępowania jest minister właściwy do spraw rynków rolnych (obecnie Minister Rolnictwa  i Rozwoju Wsi). Aktualnie jednakże żaden polski napój spirytusowy nie figuruje na tej liście.